درباره سوره مائده
نگاهی کوتاه به آیه ی 114 سوره مائده
قالَ عِیسَى ابْنُ مَرْیَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنا عیسى گفت خداوند ما! أَنْزِلْ عَلَیْنا مائِدَةً مِنَ السَّماءِ فرو فرست بر ما مائدهاى از آسمان تَکُونُ لَنا عِیداً تا ما را آن مائده عید بود [روزى نامدار و کارى نامور] لِأَوَّلِنا وَ آخِرِنا ما را که پیشینیانیم و ایشان را که پسینیان باشند وَ آیَةً مِنْکَ و نشانى بود از تو وَ ارْزُقْنا و روزى ده ما را، وَ أَنْتَ خَیْرُ الرَّازِقِینَ و تو بهتر روزى دهانى.[1]
خداوندا مائدهاى ازآسمان براى ما بفرست که عیدى براى اول و آخر ما باشد، و نشانهاى از ناحیه تو محسوب شود و به ما روزى ده، تو بهترین روزى دهندگان هستى" (قالَ عِیسَى ابْنُ مَرْیَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنا أَنْزِلْ عَلَیْنا مائِدَةً مِنَ السَّماءِ تَکُونُ لَنا عِیداً لِأَوَّلِنا وَ آخِرِنا وَ آیَةً مِنْکَ وَ ارْزُقْنا وَ أَنْتَ خَیْرُ الرَّازِقِینَ).
قابل توجه اینکه مسیح تقاضاى آنها را بطرزى شایستهتر در پیشگاه خدا بیان کرد که حاکى از روح حقطلبى و ملاحظه مصالح جمعى و عمومى بوده باشد.
خداوند این دعائى را که از روى حسن نیت و اخلاص صادر شده بود اجابت کرد، و به آنها فرمود:" من چنین مائدهاى را بر شما نازل مىکنم، ولى توجه داشته باشید، بعد از نزول این مائده مسئولیت شما بسیار سنگینتر مىشود و با مشاهده چنین معجزه آشکارى هر کس بعد از آن، راه کفر را بپوید او را چنان مجازاتى خواهم کرد که احدى از جهانیان را چنین مجازاتى نکرده باشم"! (قالَ اللَّهُ إِنِّی مُنَزِّلُها عَلَیْکُمْ فَمَنْ یَکْفُرْ بَعْدُ مِنْکُمْ فَإِنِّی أُعَذِّبُهُ عَذاباً لا أُعَذِّبُهُ أَحَداً مِنَ الْعالَمِینَ).
یادآورى چند نکته لازم
1- این مائده آسمانى چه بود؟
- درباره محتویات این مائده در قرآن ذکرى به میان نیامده، ولى از احادیث از جمله از حدیثى که از امام باقر ع نقل شده چنین استفاده مىشود که طعام مزبور چند قرص نان و چند ماهى بود و شاید علت مطالبه چنین اعجازى آن بوده، که شنیده بودند مائده آسمانى بر بنى اسرائیل به اعجاز موسى نازل شد، آنها هم چنین تقاضایى را از عیسى کردند.
2- آیا مائدهاى بر آنها نازل شد؟
- با اینکه آیات فوق تقریبا صراحت در نزول مائده دارد زیرا وعده خداوند تخلفناپذیر است، اما عجیب این است که بعضى از مفسران در نزول مائده تردید کردهاند و گفتهاند هنگامى که حواریون
شدت مسئولیت را پس از نزول مائده احساس کردند از تقاضاى خود صرفنظر نمودند! ولى حق این است که مائده بر آنها نازل گردید.
3- عید چیست؟
- عید در لغت از ماده عود به معنى بازگشت است، و لذا به روزهایى که مشکلات از قوم و جمعیتى بر طرف مىشود و بازگشت به پیروزیها و راحتىهاى نخستین مىکند عید گفته مىشود، و در اعیاد اسلامى به مناسبت اینکه در پرتو اطاعت یک ماه مبارک رمضان و یا انجام فریضه بزرگ حج، صفا و پاکى فطرى نخستین به روح و جان باز مىگردد، و آلودگیها که بر خلاف فطرت است، از میان مىرود، عید گفته شده است، و از آنجا که روز نزول مائده روز بازگشت به پیروزى و پاکى و ایمان به خدا بوده است حضرت مسیح ع آن را" عید" نامیده، و همانطور که در روایات وارد شده نزول مائده در روز یکشنبه بود و شاید یکى از علل احترام روز یکشنبه در نظر مسیحیان نیز همین بوده است.
و اگر در روایتى که از على ع نقل شده مىخوانیم
و کل یوم لا یعصى اللَّه فیه فهو یوم عید
:" هر روز که در آن معصیت خدا نشود روز عید است[2] نیز اشاره به همین موضوع است، زیرا روز ترک گناه روز پیروزى و پاکى و بازگشت به فطرت نخستین است.
4-عهد جدید و مائده
در اناجیل چهارگانه کنونى سخنى از مائده به شکلى که در قرآن است نمىیابیم گرچه در انجیل یوحنا باب 21 بحثى درباره اطعام و پذیرایى اعجاز آمیز مسیح از جمعى از مردم با نان و ماهى به میان آمده اما با اندک توجهى روشن مىشود که ارتباطى با مساله مائده آسمانى و حواریون ندارد [3]در کتاب اعمال رسولان که از کتب عهد جدید است نیز درباره نزول مائده بر یکى از حواریون به نام پطرس بحثى به میان آمده اما آنهم غیر از آن است که ما درباره آن بحث مىکنیم، ولى از آنجا که مىدانیم بسیارى از حقایقى که بر عیسى ع نازل گشت در اناجیل کنونى نیست همانطور که بسیارى از مطالبى که در اناجیل است بر مسیح ع نازل نشده مشکلى از این نظر در جریان نزول مائده به وجود نخواهد آمد[4].[5]
[1] ( مائده/114؛تفسیر کشف الاسرار ج3 ص260) 2] نهج البلاغه- کلمات قصار 428.
[3] الهدى الى دین المصطفى ج 2 ص 239. [4] ) مدرک قبل
[5] تفسیر نمونه ج5 صص 129- 130
خواص سوره ی مائده وانعام
سوره مائده
ابی بن کعب از رسول خدا صلوات علیه روایتکرده هرکس سوره مائده را بخواند حقتعالی او را بعدد هر یهود ونصرانی که در دنیانفس کشد ده حسنه نویسد وده بدی محو کند وده درجه بلند نماید
امام صادق(ع) فرمود:سوره مائده را جبرئیل با هفتاد هزار فرشته نزد رسول خدا آورد ودر خبر است که رسول خدا در حجه الوداع فرمود سوره مائده آخرین سوره است که از قرآن به من نازل شده حلالش را حلال داریدوحرامش را حرام دانید(چیزی از آن نسخ نشده وآیاتش 120 وکلماتش 2804 مییاشد).
ختم مائده
هرکس سوره مائده را در هر پنجشنبه بخواند هرگز به خد شرک نیاورد وایمان خود را به ظلم نپوشد وهرکه آن را بنویسد وباخود دارداز دردها وورمها عافیت یابد وهرگاه در صندوق یا
متاع نهد از ضایع شدن ودرد بردن ایمن گردد.با وضو روز اول 2رکعت نماز حاجت به جاآورد اوائل ماه بعد از نماز صبح باشد بعد40 روز روبه قبله هر روزی صد صلوات و50باراین آیه را
بخواند ودر بین با کسی سخن نگوید در فتح امور موثر است:آیه 114ازاللهم ربنا انزل....
سوره انعام
ابی بن کعب گوید سوره در مکه شب نازل شد وهفتاد هزار فرشته حامل آن بودندوجهان را فرا گرفته بودندوصدای تسبیح آنان با حمدبلند بود وچون حضرا صدای تسیبح آنان با حمد
بلند بود وچون حضرت صدای آنها را شنید سبحان الله العظیم وبحمده وبه سجده رفت بعد کات آن را خواند ودر همان شب مینوشتند وآن حضرت فرمود هر کس آن را بخواند به هر
آیتی که در اوست این هفتاد هزارفرشته بر او شب وروز صلوات فرستند تا روز قیامت.
واز کعب الاحبار منقولست که چون روز قیامت شود خداوند به قاری این سوره خطاب کند ای بنده من در سایه ی من آی واز میوه های بهشت بر خوردار شود وآب کوثر مرا بیاشام
ودر چشمه ساسبیل غسل کن که تو بنده منی ومن خداوند توام.
درمان حاجت
هر که با خدای حاجتی باشد وخواهد که آن برآید باید چهار رکعت نماز کند در هر رکعت با فاتحه وسوره انعام ودرآن نماز بعد از فراغ از قرائت بگوید:
یا کریمُ یا کریمُ یا کریمُ یا عظیمُ یا عظیمُ مِن کُلشی یا سمیعَ الدعاءِیا مَن لا یُغَیِرُهُ الَلیالِیُ والایامُ صل علی محمد وآل محمد وَاَرحَم ضَعفي وَفَقري وَفاقَتي ومَسکنتي یا مَن رَحِم َالشَیخَ یَعقوبَ حین رَدَّ علیه ُیوسفَ قُرة عینیهِ یا مَن رَحِمَ ایوبَ بَعدَ ُطولِ بلائِهِ یا من رحم مُحمداً مِن الُیتمِ واواهُ ونَصَرهُ عَلی جبابِرَةِ قریشٍ وطواغِیَتِها واَمکَنَهُ مِنهُم یا مغیثُ یا مغیثُ یا مغیثُ
واین دعا را چند بار بخواند به حق آن خدائیکه نفس من بید فرمان اوست که اگر این جور دعا کنی وبعد ازآن از حقتعالی جمیع حوائج خود را بطلبی او سبحانه آن را به تو عطا فرماید.
پیامبر(ص) فرمودند:هر کس صبح این سوره را تا ویعلم ما تکسبون بخواند خداوند هزار ملک را موکل کند که او را حفظ نمایند واعمال آنها را بر او نویسند تا روز قیامت. وهر کس سحر این آیه را بنویسد بر کسیکه در دست یا درد پهلو دارد آویزد شفا یابد
وَاِن یَمسَسکَ اللُه بِضُرٍ فلا کاشِفَ لهُ الا هُوِ وَاِن یَردِکَ بِخَیرٍ فلا رارَّ بِفَضلِهِ یُصیبُ به مَن یَشا ءُمِن عِبادِهِ وَهُوَ الغفُورُ الرَحیم.
ختم سوره انعام
شب پنجشنبه یا جمعه یا روز آن رو به قبله فاتحه را بخواند بعد شروع کند به سوره انعام تا آیه مثل ما اوتی رسل الله وبدون فاصله برخیزد دو رکعت نماز کند در هر رکعت هفت بار
حمد وهفت آیه الکرسی وهفت بار سوره کوثر بخواند وبعد از فراغ به همان نحوه رو به قبله بخواند:الله اعلم حیث تا آخر سوره بعد سربه سجده نهد وهفتاد بار گوید لااله الا الله
محمد رسول الل وحاجت رابطلبد وجهت دزد برده آن را بخواند به او برگردد.
منبع:کتاب ختوم واذکار شفا ودرمان نوشته ی سید محمد تقی مقدم
به چه دلیل شیعیان معتقدند که آیات 55 و56 سورهی مائده، در مورد علی(ع) نازل شده است؟
1- علاوه بر احادیث بسیار از ائمهی اطهار(ع)، احادیث فراوانی نیز از اهل سنت نقل گردیده؛ مبنی بر این که آیهی مورد نظر در شان علیبنابی طالب(ع) است. از جمله، حدیث ابن سلام که به طور مرفوع از پیامبر(ص) رسیده و برای این موضوع کفایت می کند. (به حدیث ابن سلام در صحیح نسائی یا به کتاب جمع صحاح سته، تفسیر سورهی مائده مراجعه شود.)
2- حدیث دیگری از ابن عباس و حضرت علی(ع) است که باز به طور مرفوعه نقل شده است. (کنزالعمال 6/391/ ح5991 ؛ منتخب کنز در حاشیهی مسند احمد 5/38 ؛ واحدی در کتاب اسباب النزول و خطیب در کتاب المتفق، حدیث ابن عباس را در تفسیر آیهی 55 سورهی مائده آورده اند.)
حدیث علی(ع) در مسند ابن مردویه، مسند ابوالشیخ و نیز در کنزالعمال آمده است. (کنزالعمال 6/405 / ح6137 ؛ 24 حدیث از اهل سنت در باب 18 کتاب غایه المرام نقل شده است که شان نزول این آیه دربارهی علی(ع) است.)
در واقع، شان نزول این آیه مورد اجماع مفسران می باشد.امام فاضل قوشچی در بحث امامت شرح تجرید این اجماع را نقل کرده است. در تفسیر امام ابواسحاق، احمدبن محمدبن ابراهیم نیشابوری ثعلبی، آمده که وقتی در تفسیر کبیر خود به این آیه رسیده با سند از ابوذر غفاری نقل کرده است :
« با این دو گوش از پیامبر(ص) شنیدم وگرنه کر باد، با این دو چشم وی را دیدم وگر نه کور باد، که میگفت : علی رهبر نیکان و قاتل کافران است؛ پیروز کسی است که او را یاری کند و مخذول کسی است که بخواهد او را مخذول کند. » آگاه باشید روزی من با رسول خدا نماز می گزاردم که سائلی در مسجد چیزی خواست؛ کسی به او چیزی نداد و علی در حال رکوع بود که با انگشت کوچکش، که انگشتر در آن بود، اشاره کرد؛ سائل پیش آمد و انگشتر را از انگشت مبارک علی(ع) بیرون آورد. در این هنگام، پیامبر(ص) به درگاه خدا تضرع میکرد و او را میخواند؛ سپس عرض کرد که بار خدایا! برادرم موسی (ع) از تو درخواست کرد که خدایا به من شرح صدر و آسانی در کارم عنایت فرما و عقده از زبانم بگشا تا سخنم را بفهمند و وزیری از خاندانم برایم قرار ده، برادرم هارون را؛ با او پشتم را محکم کن و در کارم شریک ساز تا فراوان تو را تسبیح گوییم؛ همانا تو بر ما بصیر و بینایی . تو به او وحی کردی که ای موسی خواسته هایت را به تو دادم. اکنون بار خدایا! من هم بنده و پیامبر توام؛ به من شرح صدر ده؛ کارم را آسان کن و از خاندانم وزیری برایم قرار ده؛ علی را و پشتم را به وسیلهی او محکم گردان ». ابوذر می گوید :« به خدا سوگند هنوز سخن پیامبر(ص) پایان نیافته بود که جبرئیل این آیه (55 و 56 سورهی مائده) را از جانب خداوند برای پیامبر(ص) آورد.
بنابراین شان نزول این آیه در بین شیعیان و به اجماع اهل سنت و بزرگان از مفسرین آن ها، در مورد علی(ع) میباشد
گفتگو با سوره ی مائده
ضمن عرض ارادت خالصانه به محضر این وجود ملكوتی، از ایشان خواهشمندیم خود را برای خوانندگان ما معرفی فرمایند؟
- من مائده پنجمین سوره از قرآن كریم هستم ، 120 آیه دارم و در مدینهی منوره بر پیامبر اسلام( صلی الله علیه واله وسلم) نازل شدهام .
لطف فرموده در مورد مضمون آیات خود كمی برای ما صحبت كنید ؟
- من آخرین سورهای هستم كه بر رسول خدا صلی الله علیه واله و سلم نازل شدهام و در مجموع، آیات من نسبت به یك پیمان شكنی مهم هشدار میدهد . مهمترین آیات من به مسئلهی ولایت و رهبری بعد از پیامبر ، رد عقیده تثلیت ، مسائل مربوط به قیامت و بازخواست از انبیاء در مورد امتهایشان و نیز وفای به پیمانها و عدالت اجتماعی اشاره میكند و بخشی از آیات من نیز به احكام فقهی ( مانند : وضو ، تیمم ... ) پرداخته است
افضل اوقات تلاوت شما چه زمانی است ؟
- طبق فرمایش امام محمد باقر(علیهالسلام) روز پنجشنبه ، ایشان فرمودند : هركس سوره مائده را هر پنجشنبه بخواند ، ایمانش به گناه آلوده نگشته و هرگز به خدا مشرك نمی شود .(2)
در سومین آیهی شما اشاره به روزی شده كه خداوند در آن دینش را كامل و نعمتش را تمام نموده است لطفاً بفرماید منظور كدام روز است ؟
- این آیهی شریفه كه مایه افتخار من است در روز هجدهم ذیالحجه پس از آن كه نبی مكرم اسلام (صلی الله علیه واله و سلم) امیرالمومنین را بر خلافت و ولایت منصوب فرمود، نازل شد . خود پیامبر اكرم در ارتباط با این روز شریف فرمودند : روز غدیر خم بالاترین عید امت من است . و آن روزی است كه خداوند متعال مرا امر كرد ، برادرم علی بن ابیطالب علیهالسلام را منصوب نمایم تا رهبر امت من باشد كه پس از من به وسیله او راه هدایت را بیابند آن روزی است كه خداوند دین را كامل گردانید نعمت را بر امتم تمام فرمود و از اینكه اسلام دین آنان باشد خوشنود گشت . (3)
«یا ایها الذین امنوا اتقوا الله و ابتغوا الیه الوسیله وجاهدوا فی سبیله لعلكم تفلحون ؛ای كسانیكه كه ایمان آوردهاید، تقوی پیشه كنید و وسیلهای برای تقرب به او بجویید و در راه او بكوشید باشد كه رستگار شوید.»
خواهشمندیم یكی از خاطرات خود را از هنگام نزول آیات نقل فرمایید.
-روزی از روزها ، سائلی وارد مسجد شد و از مردم تقاضای كمك نمود ، ولی كسی چیزی به او نداد ، سائل دست خود را بسوی آسمان بلند كرد و گفت : خدایا تو شاهد باش كه من در مسجد رسول تو تقاضای كمك كردم ولی كسی چیزی به من نداد. در همین حال حضرت علی (علیهالسلام) كه در حال ركوع بود با انگشت كوچك دست راست خود اشاره كرد ، سائل نزدیك آمد و انگشتر را از دست حضرت بیرون آورد . هنگامی كه پیامبر اكرم(صلی الله علیه واله و سلم) از این جریان مطلع شد ، دست به سوی آسمان بلند كرد و فرمود : خداوندا ، برادرم موسی از تو تقاضا كرد كه روح را وسیع گردانی،كارها را بر او آسان سازی و گره از زبان او بگشایی تا مردم گفتارش را درك كنند و نیز درخواست كرد برادرش هارون را وزیر و یاورش قرار دهی . خداوندا ، من محمد پیامبر و برگزیده توأم، سینهام را گشاده كن و كارها را بر من آسان ساز . از خاندانم علی را وزیر من گردان تا به وسیلهی او پشتم قوی و محكم گردد . هنوز دعای رسول خدا(صلی الله علیه واله و سلم) پایان نیافته بود كه جبرئیل نازل شد و به پیامبر گفت ، بخوان (4) :« إِنَّمَا وَلِیُّكُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَیُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ» (5)
سرپرست و ولىّ شما، تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آوردهاند؛ همانها که نماز را برپا مىدارند، و در حال رکوع، زکات مىدهند.
دوست داشتیم تذكری هم از زبان شما بشنویم ؟
- « یا ایها الذین امنوا اتقوا الله و ابتغوا الیه الوسیله وجاهدوا فی سبیله لعلكم تفلحون ؛ای كسانیكه كه ایمان آوردهاید ، تقوی پیشه كنید و وسیلهای برای تقرب به او بجویید و در راه او بكوشید باشد كه رستگار شوید . »
میفرمایید برای نزدیك شدن به خدا وسیله بجوییم ، چه وسیلهای ما را به خدای متعال نزدیك میكند در حالی كه خدا از رگ گردن به ما نزدیكتر است ؟
- این امر خود پروردگار است همان پروردگاری كه از رگ گردن به شما نزدیكتر است ، خود میفرماید به سوی من وسیله بجوئید و در فرمان او چون و چرا جایز نیست . اما این كه این وسیله چیست را از زبان رسول اكرم بشنوید ، رسول اكرم (صلی الله علیه واله و سلم) میفرمایند: خدای عزوجل فرموده است، ای بندگان من آیا چنین نیست كه بسا كسی حاجات بزرگی از شما میخواهد و شما حوائج او را بر نمیآورید مگر این كه شفیع قرار دهد كسی را كه محبوبترین مردم نزد شما است ؛ آنگاه حاجات او را به احترام آن شفیع بر میآورید ؟
حال آگاه باشید و بدانید كه گرامیترین خلق وافضل آنان نزد من ، محمد (صلی الله علیه واله و سلم) است و برادر وی علی(علیهالسلام) و امامان پس از او (علیهمالسلام ) كه وسیلههای- مردم - به سوی من هستند .اینك توجه، هر كس حاجتی دارد و نفعی را طالب است ، و یا آن كه دچار حادثهای بس صعب و زیانبار گشته و رفع آن را خواهان است باید مرا به محمد(صلی الله علیه واله و سلم) و آل طاهرینش بخواند تا به نیكوترین وجه حاجات او را بر آورم . (6)
در این لحظات پایانی از حضرتعالی طلب دعای خیر مینماییم .
- رَبَّنَا آمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِینَ(7) «پروردگارا! ایمان آوردیم؛ پس ما را با شاهدان مقرر بدار. »
پی نوشت ها :
1.نورالثقلین 582 ، روایت 4 2. بحارالانوار 92/273 روایت به نقل از ثواب الاعمال و تفسیر عیاشی
3. بحارالانوار ج 37 ص 109 4. تفیر نمونه ج 4 ص 422 و 421 شأن نزول آیه 55
5.سوره مائده / 55 6.بحارالانوار ج 94 / ص 22 7.سوره مائده /
تفسیر سوره مائده
عنوان فارسى تفسیر سوره مائده پدیدآورندگان محسن قرائتی
توضيحات سیمای سوره مائده این سوره یکصد و بیست آیه دارد و چند ماه پیش از رحلت پیامبر اکرم (ص ) نازل شده و هیچ یک از آیات آن نسخ نگشته است.
این سوره به خاطر دعای حضرت عیسی (ع) برای نزول مائدهی آسمانی که در آیه ی 114 آمده ، مائده نامیده شده است. البتّه به عهد و عقود، نیز نامگذاری شده و در مجموع آیات این سوره نسبت به یک پیمانشکنی مهم هشدار میدهد.
بیشترین خطاب ”یا ایّها الّذین آمنوا“ در این سوره است. مثلاً در سوره بقره یازده مرتبه ، ولی در این سوره شانزده مرتبه آمده است.
این سوره شامل مسائلی از قبیل: ولایت و رهبری، رد عقیده تثلیث، وفای به عهد و پیمانها، گواهی دادن به عدل، تحریم قتل، احکام خوردنیها، احکام وضو، غسل و تیمم، سفارش به عدالت اجتماعی و احکام وصیّت، قصاص، سرقت، زنا و ... میباشد.
چون از آخرین سورههایی است که نازل شده، با جمله ی ”اوفوا بالعقود“ در آغاز سوره، سفارش به انجام همهی تعهّدات و پیمانها دارد.
این وبلاگ جهت استفاده کاربران ودانش آموزان و همکاران محترم طراحی شده تا هم رسالت خود را نسبت به اطلاع رسانی بهینه از یافته های علمی انجام داده باشیم هم در جهت ترقی و آموزش دانش آموزان به سهم خود اقدامی انجام داده باشیم. دوستدار شما دریانورد